Vì sao các bậc cha mẹ nhất định cần phải dạy cho con biết cách từ chối?

Hoa mai không chịu thỏa hiệp với mùa đông lạnh giá nên mới hiên ngang nở giữa đất trời lạnh giá; ngọc trai không chịu thỏa hiệp với vỏ trai nên mới có ánh hào quang lấp lánh; các hạt giống không chịu thỏa hiệp với bùn đất nên mới đón được ánh nắng mặt trời ấm áp đó sao. Con người cũng vậy, có rất nhiều người nói “không” và từ chối, không phải vì sợ đắc tội với người khác mà là họ không muốn làm tổn thương người khác, vì họ biết nghĩ cho người khác mà thôi.

Một hôm, có ba người đến một công ty lớn phỏng vấn xin việc. Vị giám khảo chính nói:

– Các anh đều đã vượt qua vòng đầu tiên, hơn nữa thành tích lại rất tốt. Bây giờ tôi sẽ giao cho các anh một nhiệm vụ, trắc nghiệm lòng dũng cảm và các tố chất khác nữa. Công ty sẽ tuyển người nào dũng cảm nhất.

Người thứ nhất nhận nhiệm vụ là đập vỡ cửa kính.

– Haizz có gì khó đâu! Người đó liền siết chặt nắm đấm, nhắm vào cửa kính, đấm một cái thật mạnh. Rồi một tiếng “choang” phát ra, cửa kính vỡ tan, nhưng bàn tay anh ta cũng bị thương.

Vị giám khảo kia lại giao nhiệm vụ cho người thứ hai và nói:

– Dưới lầu có một căn phòng nhỏ, một nhân viên dọn dẹp vệ sinh rất lười biếng đang nằm ngủ trong đó. Ở đây có một thùng nước bẩn, cậu mở cửa căn phòng nhỏ ấy ra, không cần nói năng gì, đổ thẳng nước bẩn lên người cô ta!

Người này do dự giây lát rồi xách thùng nước bẩn đến căn phòng nhỏ, bên trong quả nhiên có một nhân viên dọn dẹp đang nằm ngủ. Anh ta nghiến răng, hất nước bẩn lên người đang nằm kia rồi bỏ chạy.

Giám khảo mỉm cười nói:

– Đừng lo, đó không phải là người thật, chỉ là tượng sáp thôi! Người đó nghe xong liền thở phào.

Tiếp đó, giám khảo giao nhiệm vụ cho người thứ ba:

– Trong đại sảnh có một gã béo, hãy nhân lúc hắn ta không để ý, anh hãy đấm cho hắn một cái, sau đó chạy nhanh về đây, hắn tuyệt đối không đuổi kịp anh đâu!

Không ngờ người này nghe xong liền lắc đầu, nói:

– Xin lỗi, tôi nghĩ, tôi chẳng có lý do gì để đánh anh ta cả. Nếu như đây là cách trắc nghiệm lòng dũng cảm của ông, tôi xin rút lui!

Cuối cùng, giám khảo tuyên bố trước mặt ba người rằng người thứ ba được chọn. Hai người còn lại không phục nên vị giám khảo giải thích:

– Những nhiệm vụ mà tôi giao cho các cậu đều rất vô lý, nhưng các cậu lại không hề từ chối. Mà chỉ có những người dám nói “không” mới là người mà công ty này cần. Bởi vì, đôi khi, để từ chối cũng cần có dũng khí.

Cuối cùng, người nói “không” lại được giám khảo tuyển dụng. (Ảnh: lexacount.com)

Qua câu chuyện ngắn trên mỗi người trong chúng ta cũng sẽ có thể ngộ riêng và rút ra bài học nào đó cho mình. Nhưng từ thực tiễn chẳng đã chứng minh cho chúng ta thấy rằng, hoa mai không chịu thỏa hiệp với mùa đông lạnh giá nên mới hiên ngang nở giữa đất trời lạnh giá; ngọc trai không chịu thỏa hiệp với vỏ trai nên mới có ánh hào quang lấp lánh; các hạt giống không chịu thỏa hiệp với bùn đất nên mới đón được ánh nắng mặt trời ấm áp đó sao.

Con người chúng ta cũng vậy thôi, có rất nhiều người nói “không” và từ chối, không phải vì sợ đắc tội với người khác mà là họ không muốn làm trái đạo lý, làm tổn thương người khác, vì họ biết nghĩ cho người khác mà thôi. Thực ra, khi chúng ta muốn nói “không”, đừng nghĩ ngợi quá nhiều, hãy dũng cảm nói ra! Bạn sẽ ngạc nhiên khi phát hiện ra rằng, chuyện không hề tồi tệ như bạn tưởng.

Khi con bạn lớn lên, chúng sẽ phải đối mặt với những quyết định khó khăn trong cuộc đời và có không ít lần chúng sẽ phải nói lời từ chối. Vì vậy, là một phụ huynh, bạn hãy dạy cho trẻ kỹ năng từ chối một cách đúng đắn ngay từ nhỏ.

Ngay từ lúc bước vào trường mầm non, tiếp xúc với bạn bè cho đến lúc trưởng thành và bước vào đời, nghệ thuật nói lời từ chối sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sự thành công của một con người, nhất là trong cuộc sống hiện nay, khi mà giới trẻ phải đối mặt với rất nhiều cám dỗ như thuốc lá, ma tuý, rượu bia… Không ít đứa trẻ cho rằng từ chối người khác là một biểu hiện đáng ghét và sẽ làm tổn thương họ. Chính vì thế, bạn hãy dạy con mình nghệ thuật nói “không” trong những tình huống cần thiết để trẻ có thể tự tin hơn trong các quyết định của mình. Sau đây là một vài cách để các bậc cha mẹ dạy con mình cách từ chối. Nói “không” như thế nào?

Nói “không, cảm ơn!”

“Không, cảm ơn!” là câu nói đơn giản và thẳng thắn nhất mà mọi người đều có thể chấp nhận được. Thế nhưng, chính sự ngắn gọn và dứt khoát của nó khiến nhiều người e ngại rằng nó không được khéo léo cho lắm. Bạn hãy đưa ra một số trường hợp mà trẻ cần phải sử dụng lời từ chối này, chẳng hạn như khi có người mời hút thuốc, khi được một người lạ cho quà…

“không, cảm ơn!” là câu nói dễ nhất giúp trẻ luyện tập thói quen “từ chối”. (Ảnh: pixabay.com)

Lặp đi lặp lại nhiều lần lời từ chối

Hãy nói với con rằng chúng phải biết lặp đi lặp lại lời từ chối của mình nhiều lần nếu đối phương liên tục chèo kéo và tạo áp lực cho con. Một khi đã đưa ra lời từ chối, hãy kiên quyết với những gì đã nói và đừng để đối phương lay chuyển. Con có thể nhắc lại nhiều lần một lời từ chối, ít nhất là khi không biết giải thích hay trình bày như thế nào.

Đưa ra lý do từ chối

Có thể đó là lý do hết sức đơn giản như “Tôi không được phép làm điều đó” hoặc “Đó là điều không tốt cho cả tôi và bạn”, “Tôi không thích làm điều này”… Quan trọng nhất là bạn phải chỉ cho con nói ra với một thái độ tự tin và cương quyết, như vậy con sẽ từ chối hiệu quả và tránh khỏi những cuộc tranh cãi không cần thiết.

Tìm cách tránh xa hoặc cố tình phớt lờ đối phương

Cách này chỉ áp dụng trong một vài trường hợp khi con cảm thấy không an toàn hoặc gặp phải những lời đề nghị xấu từ người lạ.

Thay đổi chủ đề hoặc đề nghị làm một việc khác

Cách này rất hiệu quả khi từ chối bạn bè và ngăn họ làm những việc tai hại. Bạn có thể hướng dẫn con nói rằng “Thay vì làm việc này chúng ta hãy…” hoặc “Mình nghĩ là như thế này… sẽ tốt hơn”. Với một cách nói thông minh và khéo léo, con bạn không chỉ tránh được những hành động xấu mà còn góp phần giúp bạn mình tránh xa điều đó.

Khẳng định chính mình

Đây là yếu tố quan trọng nhất trong tất cả các cách trên. Nếu con bạn có thể khẳng định được lập trường của mình có nghĩa là trẻ đã học được một kỹ năng sống quan trọng. Từ chối thành công mà không bị mất lòng người khác chứng tỏ con bạn là một đứa trẻ thông minh và quyết đoán. Điều đó rất cần sự chỉ dạy và hướng dẫn của cha mẹ. Không ít người căn dặn con cái không được làm điều này, điều khác mà quên chỉ dạy cho trẻ cách từ chối trước những cám dỗ ấy.

Bồi dưỡng thói quen từ chối cũng là để tạo cho trẻ một lập trường vững chắc. (Ảnh: picturelights.club)

Cũng giống như các kỹ năng khác, kỹ năng từ chối con cũng cần được học từ cha mẹ. Tùy thuộc vào từng độ tuổi mà trẻ sẽ phải đối mặt với những tình huống khác nhau, điều quan trọng nhất là bạn phải lường trước những tình huống có thể xảy ra với trẻ và giúp chúng thực hành với những tình huống đó. Bạn hãy bắt đầu bằng cách hỏi xem trẻ sẽ làm gì nếu bị yêu cầu làm một việc mà trẻ không thích. Bạn có thể đóng vai là người đưa ra những lời đề nghị không tốt để trẻ thực hành trong những tình huống cụ thể. Điều này sẽ giúp trẻ tiếp thu nhanh và ghi nhớ rất lâu. Một khi con bạn đã học được kỹ năng từ chối, trẻ sẽ cư xử khéo léo hơn và biết cách bảo vệ mình trong những trường hợp không có cha mẹ bên cạnh.

Hồng Ân

Một chữ AN.

- Khi tâm không còn lo lắng muộn phiền và cảm thấy vui vẻ gọi là AN LẠC. 

- Khi tâm mình không bị lay động bởi sóng gió cuộc đời gọi là AN BÌNH. 

- Khi mình nở được nụ cười trên môi gọi là AN VUI. 

- Khi mình chú tâm vào một pháp môn tu tập gọi là AN TRÚ. 

- Khi tâm mình không còn một chút giao động gọi là AN TÂM. 

- Khi mình cảm thấy thanh thản không còn vướng bận gọi lả AN NHÀN. 

- Khi mình cảm nhận được sự mát mẻ trong lành gọi là AN  NHIÊN. 

- Khi tâm không còn lo nghĩ chuyện quá khứ, hiện tại, tương lai gọi là AN YÊN. 

- Khi mình cảm thấy không còn một chút lo sợ gọi là AN ỔN. 

- Khi mình biết bằng lòng với những gì mình đang có gọi là AN PHẬN. 

- Khi mình cảm thấy có được sự bao bọc chở che gọi là AN TOÀN. 

- Khi mình sống đoàn kết hòa hợp với mọi người gọi là AN HÒA. 

- Khi nơi mình sống cảm thấy được yên ổn gọi là AN CƯ.

"Nghìn thu đời vẫn ngược xuôi

Ta về chốn cũ mà vui với mình

Tìm gì giữa cuộc nhân sinh?

Thưa, tìm hai chữ AN BÌNH, thế thôi!"

~ Như Nhiên - Thích Tánh Tuệ  

Khám phá tính… đại lãn của người Việt

Nhiều hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam, cả bằng cấp, học vị... chỉ là bán thành phẩm, kể cả theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN).

“Lười” - tính xấu?

Tôi và vợ hiện vẫn hò hét với con mình là “lười” là tính rất xấu. Người lười thường vô trách nhiệm, từ lười sẽ dẫn đến dối trá (kiểu như bị điểm xấu, “nhóc” bèn giấu sổ liên lạc đi). Người lười sẽ thoái thác một số bổn phận mà mỗi thành viên của gia đình, của xã hội phải làm, trong khái niệm chung là nghĩa vụ dân sự... Tính lười học, lười làm việc nhà, và cả những việc thuộc phần “người” như vệ sinh cá nhân, của con cái nhiều khi trở nỗi hổ của phụ huynh, khi nhìn sang “con nhà người ta”. Bát đĩa bắt đầu vỡ, khi một trong cha mẹ chợt nhận thấy nguồn gốc tính lười của quý tử nằm trong ADN của người kia, hoặc tệ hơn, nằm trong bà ngoại, hay trong ông nội (nói ví dụ)...

“Tính lười” hoàn toàn có thể xem như một gen di truyền đang đột biến trội. Khám phá tính lười lại luôn gây kinh ngạc. Chẳng hạn, có bậc cha mẹ nhận thấy 9X, 10X... làm gì cũng kêu mệt, nhưng để chống lại ý bố mẹ yêu cầu làm gì đó, chúng sẵn sàng gân cổ, “hét” to hơn sức lực cần thiết, để đánh răng chẳng hạn, hoặc nói trạng là đã đánh rồi.

“Em chã”. Nguồn: báo Cá sấu (Liên Xô)

Trẻ em Việt thường bị kết án là “lười ăn”. Cũng có đứa như vậy thực. Nhưng phần nhiều do chúng còn bé, không thể cãi được rằng đó là vì người lớn đã chẳng chịu động não, lập ra những thực đơn khoa học, thiết thực, làm sao đủ dưỡng chất mà bộ máy tiêu hóa bé con không bị mệt vì tiêu hóa những lượng thức ăn thực ra dành cho người lớn.

Về nguồn

Một số 5X, 6X như tôi cũng bắt đầu một hành trình ngược: được “nhồi sọ” từ bé là con cháu vua Hùng chung quy bản tính cần cù (Linh Lang sáng chế nhiều món ăn từ gạo), dần dà khám phá thấy những tiềm ẩn của một nền văn hóa trọng chữ “nhàn”. Sẽ là nhàm khi tiếp tục liệt kê, nào là người Việt chỉ học gạo để đỗ đạt, đạt học vị xong là thành “trí ngủ”; người Việt thích phong cách “làm ruộng ăn cơm nằm” – bơi thư dãn trong ao tù của độc canh; người Việt hay “mồm miệng đỡ chân tay”, rồi cai đầu dài người Việt thích thuê lao động “nông nhàn”: nay xây mai sụp, ngày kia lại xây... Dù người Việt thường “lanh chanh như hành không muối”, muốn “mì ăn liền” mục tiêu trước mắt, có đồng bào (chẳng hạn, học giả Vương Trí Nhàn) đã nhận thấy những câu như “nước đến chân mới nhảy”, có chứa một hàm lượng nguy hiểm của “lười” về tư duy (?).

Vấn đề là nếu lười về tư duy, dễ xảy hiệu ứng “giết kiến”. Ví dụ chân phương là vệ sinh kém, kiến kéo đến, đốt người, người giết kiến, cứ giết một con, một tín hiệu sẽ phát đi để kiến chúa đẻ thêm một con... Càng lười, khối lượng công việc mình đang trì hoãn dễ tự đẻ số ra, nhân lên, như một thứ hình phạt.

An ủi

Một nhà Việt Nam học người Nga nhiều năm trước làm Giám đốc trung tâm văn hóa Nga động viên tôi: trong văn hóa Nga cũng có “cu thộn” Ivan, vừa bẩn vừa lười, nhưng vẫn lấy được công chúa (một khảo dị “đại lãn chờ sung của Nga). Sách kinh điển Nga viết: (nhiều) người Nga tin rằng rồi đức Seraphima sẽ tha thứ cho họ về tính lười nhác, tệ hay say xỉn, tính thỉnh thoảng ăn bớt (nguyên văn: trộm cắp vặt), dối trá chuyện vặt vãnh (chẳng hạn về chuyện “ăn phở thay cơm”...).

Các bạn Nga cũng nhắc lại một phim Liên Xô từng chiếu ở Hà Nội (Ty mne – Ja tebe, phê phán hiện tượng thông đồng với nhau để biển thủ tài sản công), cho rằng nếu cứ kéo dài mãi một bất công trong hệ thống mà Việt Nam gọi là “thằng còng làm, thằng ngay ăn), thì người lao động cũng chẳng thể “chăm” mãi...

Chuyện nước Nhật thì khích lệ hơn. Một người Nhật quá ngán vì hàng sáng phải gấp chăn màn, đã nghĩ ra một cái giường tự cuốn chăn nệm, biến thành cái tủ đứng cho gọn, trên hòn đảo đất đai hẹp. Tình hình ô nhiễm và nhân công làm vệ sinh đắt đỏ khiến một “chàng lười” người Nhật khác sáng chế ra một thứ... “ống nhổ” di động. Nó lẩn quẩn bên anh và sẵn sàng chạy tới, hứng kịp mọi thứ bất thình lình rơi từ trên không (!), kể cả giấy kẹo, mẩu thuốc lá...

Lười - động lực cho... tiến bộ?

Muốn hy vọng rằng cái tính lười của người Việt, nếu có, sẽ không trường tồn ở thể “lười tư duy”. Ngược lại, xin kính mong (cải cách) giáo dục rồi sẽ giúp tiến trình tư duy (course of thinking) của lớp trẻ trở lại thành mạch lạc, có hệ thống, không “đi tắt đón đầu”, không “xây nhà từ nóc” (chữ dùng của HLV A. Riedle), do vắng phương pháp luận, thiếu logic... Khi đó, “lười” sẽ là động lực cho... tiến bộ (лень - двигатель прогресса) ), giúp quá trình từ “gạo đến rô bốt” trở thành đường dẫn hợp luật vào xa lộ của nền kinh tế tri thức.

Hiện thời, Việt Nam vẫn đứng vào hàng xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới, đồng thời chất lượng gạo Việt Nam không thuộc loại cao. Nhiều hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam, cả bằng cấp, học vị... chỉ là bán thành phẩm, kể cả theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN). Chuyện xuất khẩu hoặc sản xuất rô bốt cho nhu cầu nội địa, chẳng hạn ô sin - người máy, nếu giáo dục hạ cố “cải cách”, chắc sẽ không phải chờ đến “mùa quýt”.

Thành Lê

Vì sao Hạng Vũ tài danh lẫy lừng thảm bại dưới tay Lưu Bang "ít học"?

Kể từ khi Tần Thủy Hoàng qua đời, Trung Hoa một lần nữa rơi vào cảnh bạo loạn, các chư hầu xưng bá. Nổi lên trong thời loạn có hai nhân vật xuất chúng hoàn toàn trái ngược nhau.

Đó là Lưu Bang và Hạng Vũ. Hai người đi theo con đường khác nhau, với những sở trường và sở đoản khác nhau, nhưng chỉ có một người có thể thống nhất thiên hạ, lên ngôi hoàng đế.

Biệt tài của hoàng đế Lưu Bang

Lưu Bang nổi tiếng trong sử sách là xuất thân hèn kém, ít học, thời trẻ chỉ thích lông bông, quen ăn chơi đàn đúm, ham mê tửu sắc. Nhưng  Tần Thủy Hoàng qua đời tạo cơ hội để ông thâu tóm quyền lực, giống như Hạng Vũ và các chư hầu khác.

Theo các sử gia thời hiện đại, ngoài thời thế tạo anh hùng, Lưu Bang làm nên cơ nghiệp nhờ thuật dùng người vô cùng cao siêu.

Văn thần võ tướng của Lưu Bang phần lớn đều xuất thân từ nhiều tầng lớp trong xã hội. Bất cứ ai có tài, Lưu Bang đều sẵn sàng trọng dụng, trao cơ hội.

Ví dụ như Phàn Khoái là đồ tể. Hạ Hầu Anh và Lâu Kính là phu xe ngựa. Chu Bột mưu sinh bằng nghề dệt chiếu kiêm đánh trống hội và trống đám ma.

Quán Anh chuyên buôn vải. Lệ Thực chỉ là học trò nghèo. Bành Việt, Kình Bố vốn là phường lưu mạnh trộm cướp.

Hình tượng Lưu Bang trong phim truyền hình Trung Quốc.

Đám đại thần của Lưu Bang đa phần đều có xuất thân bất hảo, nhưng điều kỳ lạ là dưới sự chỉ huy của Lưu Bang, họ đều trở thành những nhân vật xuất chúng.

Điểm mạnh của Lưu Bang được cho là nằm ở khả năng dùng người như thần. Lưu Bang hơn người ở chỗ đã dùng người thì không bao giờ nghi ngờ, còn người nào đã nghi ngờ không bao giờ dùng.

“Chiến thần” bách chiến bách thắng Hàn Tín là một điển hình như vậy. Bởi nếu cứ phụng sự dưới trướng Hạng Vũ, có lẽ Hàn Tín không bao giờ có thể lưu danh sử sách muôn đời.

Theo các sử gia, chính vì sự tín nhiệm, sẵn sàng trao cơ hội mà các các tướng lĩnh, đại thần dưới quyền Lưu Bang mới cảm thấy mình được tôn trọng, dốc sức, trung lòng cống hiến.

Sau khi đoạt được thiên hạ, Lưu Bang đã căn cứ vào công lao đóng góp của từng người mà ban thưởng xứng đáng. Không chỉ phong tước, tặng thưởng cho các công thần, những người mà ông từng “ghét cay ghét đắng” như Ung Xỉ cũng được thưởng.

Sai lầm của Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ 

Ngược lại với hành trình lên ngôi hoàng đế đầy gian khổ của Lưu Bang, Hạng Vũ là người xuất thân từ gia đình danh gia vọng tộc.

Hạng Vũ là cháu nội đại tướng Hạng Yên nước Sở thời Chiến Quốc, người bị tướng nhà Tần là Vương Tiễn giết. Theo sử ký của Tư Mã Thiên, họ Hạng đời đời làm tướng nước Sở, được phong đất ở Hạng cho nên lấy họ là họ Hạng. Cha Hạng Vũ mất sớm nên ông sống với chú là Hạng Lương

Khi Tần Thủy Hoàng đi chơi đất Cối Kê, vượt qua Chiết Giang, chú cháu Hạng Lương và Hạng Vũ cùng đi xem. Hạng Vũ trông thấy vua Tần, rồi nói: “Có thể cướp và thay thế hắn!”.

Hạng Lương nghe vậy vội bịt miệng cháu: “Đừng nói bậy! Bị giết cả họ bây giờ!” Đó là lúc mà người ta nhận ra Hạng Vũ là người khác thường.

So với Lưu Bang, Hạng Vũ sớm đạt thành công lừng lẫy hơn, thậm chí còn có những trận đánh ép Lưu Bang vào đường cùng. Nhưng đến cuối cùng, một mình Hạng Vũ thống lĩnh 10 vạn quân không địch nổi với 50 vạn quân do Lưu Bang, Hàn Tín và các tướng dưới quyền thống lĩnh.

Từ trước khi Hán – Sở tranh hùng, Hạng Vũ luôn được khuyên xử lý hài hòa mối quan hệ với Lưu Bang, nhưng ông không bao giờ nghe theo.

Theo các sử gia Trung Quốc, nguyên nhân dẫn tới thất bại nhanh chóng của Hạng Vũ là vì ông không biết lắng nghe lời khuyên chân thành, chuyên quyền độc đoán, nên dù trước đây sự nghiệp có hiển hách, vinh quang, lẫy lừng và oanh liệt tới mấy thì cũng đến hồi thất bại.

Hạng Vũ có công lớn trong việc tiêu diệt nhà Tần, nhưng Lưu Bang mới là người thống nhất thiên hạ.

Trải qua ngàn đời sau, người Trung Quốc vẫn nhớ đến cuộc đời thăng trầm của Hạng Vũ. Tước hiệu Tây Sở Bá Vương của Hạng Vũ thậm chí còn trở thành tên gọi riêng cho ông. Nhân vật Tôn Sách ở Đông Ngô thời Tam Quốc là một nhân vật anh dũng dị thường giống như Hạng Vũ, nên được gọi là "Tiểu Bá Vương".

Trong Sử ký, sử gia Tư Mã Thiên không giấu sự thán phục đối với Hạng Vũ, đối thủ lớn nhất đời Lưu Bang – hoàng đế khai quốc nhà Hán.

Tư Mã Thiên còn làm riêng "Hạng Vũ bản kỷ", coi ông sánh ngang với các hoàng đế Trung Quốc đầu tiên như Tần Thuỷ Hoàng, Lưu Bang chứ không phải là các chư hầu như Câu Tiễn hay Trần Thắng.

 “Hạng Vũ nổi lên từ thời loạn lạc, chỉ trong 3 năm đã bình định chư hầu, tiêu diệt nước Tần, phân chia thiên hạ, phong các vương hầu, ban ra chính lệnh và tự xưng là bá vương, địa vị tuy không trọn vẹn nhưng từ tận cổ đến nay, chưa hề có người nào được như thế”, Tư Mã Thiên chép.

Sử gia Trung Quốc thời nhà Hán cũng chỉ ra sai lầm của Hạng Vũ. “Tự khoe khoang công trạng, chỉ dùng cái trí của mình mà không chịu bắt chước người xưa, nói rằng có thể lấy võ lực dẹp yên thiên hạ, dựng nghiệp bá vương. Nhưng chỉ được năm năm thì mất nước, thân chết ở Đông Thành, thế mà còn chẳng tỉnh ngộ, không tự trách mình, thật là có lỗi”.

Trong văn học, thành ngữ Hữu dũng vô mưu thường được dùng để mô tả về Hạng Vũ.

Có thể nói, Hạng Vũ là một trong những nhân vật kiệt xuất trong lịch sử Trung Quốc. Nhắc đến Hạng Vũ, người ta nhớ đến một người đầy tham vọng, một vị tướng hùng dũng tả xung hữu đột trên chiến trường, nhưng lại chuyên quyền độc đoán và hết sức tàn ác. Về mặt này, Hạng Vũ có một chút gì đó giống với Tần Thủy Hoàng – hoàng đế đầu tiên của Trung Hoa.

Ngược lại, Lưu Bang có thể không biết đánh trận, không giỏi binh pháp, không theo quy tắc lễ nghi thông thường của Nho giáo, nhưng ông lại là bậc thầy trong thuật dùng người.

Đó là lý do Lưu Bang trở thành hoàng đế khai quốc nhà Hán, đưa Trung Hoa bước vào giai đoạn phát triển cực thịnh trong lịch sử, chứ không phải Hạng Vũ.

Vì sao Lưu Bang quyết diệt trừ bằng được “chiến thần” Hàn Tín?

Hàn Tín (229 TCN – 196 TCN) nổi tiếng là “chiến thần” bách chiến bách thắng trong thời Hán – Sở tranh hùng sau khi Tần Thủy Hoàng qua đời.

Theo sử sách, Hàn Tín mồ côi cha mẹ từ nhỏ. Ông sống cuộc đời cực khổ, có những hôm không câu được cá không có gì ăn.

Khi mẹ mất, vì muốn xây cất cho mẹ ngôi mộ ở nơi đẹp đẽ trên núi cao mà bán cả nhà cửa, xách kiếm đi lang thang ngoài chợ.

Thấy Hàn Tín gầy gò yếu đuối nhưng lại vác kiếm trông như võ tướng, có gã bán thịt lợn làm nhục bắt Tín một là dùng kiếm đánh nhau với gã, hai là luồn qua háng. Tín chấp nhận chịu nhục chui qua háng dù bị mọi người chê cười.

Năm 209 trước Công nguyên, khởi nghĩa chống nhà Tần bùng nổ. Cuộc đời Hán Tín bước sang một trang mới khi ông gia nhập nghĩa quân do Hạng Lương và cháu là Hạng Vũ đứng đầu.

Không được Hạng Vũ trọng dụng, ông chuyển sang đầu quân cho Hán vương Lưu Bang, lúc bấy giờ cạnh tranh quyền lực quyết liệt với Sở Bá Vương Hạng Vũ. Nhờ mối quan hệ với tướng quốc nhà Hán là Tiêu Hà, Hàn Tín cuối cùng cũng được trọng dụng và được Lưu Bang phong làm tướng quân.

Hàn Tín lên đàn nhận phong tướng xong bèn phân tích cho Hán vương về những thế mạnh, yếu của Hạng Vũ và cách thức đánh bại Sở, đối thủ lớn nhất lúc bấy giờ của nhà Hán. Lưu Bang kể từ đó bắt đầu xem trọng Hàn Tín.

“Chiến thần” bách chiến bách thắng

Chỉ trong vòng 10 năm kể từ khi được Lưu Bang tin dùng, Hàn Tín đích thân đem quân chinh chiến, gặt hái hết thành công này đến thành công khác.

Năm 206 TCN, ông dẫn quân bình định Tam Tần, do các vua chư hầu Chương Hàm (Ung vương), Tư Mã Hân (Tắc vương) và Đổng Ế (Địch vương) nắm quyền.

Hàn Tín là người biết chịu nhục mà ấp ủ chí lớn.

Đội quân do Hàn Tín chỉ huy đánh đâu thắng đó, ông chinh phạt nước Hàn, diệt Ngụy, lấy Triệu, thu phục nước Yên, chiếm nước Tề và tiến đến kẻ thù lớn nhất là Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ.

Năm 202 TCN, Lưu Bang theo kế của Trương Lương, bội ước mang quân đánh úp Hạng Vũ nhưng đại bại.

Lúc này, Lưu Bang mới nhờ cậy đến Hàn Tín và Bành Việt mang quân đến tiếp viện. Nhờ Hán Tín ra tay mà quân Hán mới vây chặt được Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ ở Cai Hạ, Trung Quốc, kết liễu đối thủ lớn nhất đời Lưu Bang.

Giết bạn để chứng minh lòng trung thành

Lưu Bang trở thành người thứ hai thống nhất Trung Hoa sau Tần Thủy Hoàng, tạo nên triều đại kéo dài hơn 400 năm. Hàn Tín với tư cách là công thần khai quốc nhà Hán, được Lưu Bang phong làm Tề Vương rồi sau đó là Sở Vương, nắm quyền bá chủ một vùng.

Mặt khác, đẩy được Hàn Tín rời kinh đô cũng giúp Lưu Bang giảm tầm ảnh hưởng của “chiến thần” trong triều.

Năm thứ hai Hàn Tín lên làm Sở vương, có người đã dâng tấu cáo buộc Tín mưu phản. Bản thân Lưu Bang cũng hiểu rõ đó là lời vu cáo vô căn cứ, nhưng vẫn nhân cơ hội này để hạ bệ Hàn Tín.

Khi có người bẩm báo Hàn Tín mưu phản, các quan trên triều đều vô cùng phẫn nộ.

Lưu Bang chưa tỏ thái độ ngay, kín đáo hỏi ý kiến Trần Bình. Trần Bình có hỏi: “Quân của bệ hạ có tinh nhuệ hơn quân của Hàn Tín không?” Lưu Bang trả lời: “Không sánh kịp”

Trần Bình lại hỏi tiếp: Tướng của bệ hạ có mạnh hơn tướng của Hàn Tín không? Lưu Bang lại trả lời: Sao sánh bằng!

Hình tượng Hàn Tín trong phim truyền hình Trung Quốc.

Tới lúc này, Trần Bình mới nói: Quân không tinh bằng quân hắn, tướng không giỏi hơn tướng hắn, lại muốn đem quân đi đánh, chẳng khác nào cố ép hắn phải làm phản. Lưu Bang nghĩ cũng xuôi nên lên kế hoạch bắt Hàn Tín.

Khi ấy, Lưu Bang lấy danh nghĩa thiên tử đi tuần, xuống gần nước Sở ở phía nam. Hàn Tín không biết ứng phó như thế nào, bởi không biết Lưu Bang muốn bắt mình hay không.

Để tỏ lòng trung thành, ông bèn lấy đầu người bạn cũ Chung Ly Muội nộp cho Lưu Bang. Bởi Lưu Bang thuở xưa rất căm ghét Chung Ly Muội khi người này còn là tướng dưới quyền Hạng Vũ. Nhưng ngay sau đó, Hàn Tín lập tức bị bắt, đem giải về kinh thành.

Hàn Tín vì không phục, nhưng chỉ biết than trời: “thỏ chết thì giết chó, chim hết thì bẻ cung, diệt xong địch thì công thần phải chết.”

Nghi án mưu phản bất thành

Nhưng Lưu Bang cũng không vội vàng giết Hàn Tín ngay, Hán Cao Tổ chỉ nhân cơ hội này khiến Hàn Tín mất đi thanh danh “khai quốc công thần”.

Mặc dù được phóng thích, nhưng Hàn Tín bị giáng chức làm Hoài Âm hầu. Theo tước vị, dưới vương là công và sau đó mới đến hầu. Điều này khiến ông như “cá nằm trên thớt”, vô cùng căm phẫn.

Năm 200 TCN, viên tướng Trần Hy được cử đến trấn thủ Cự Lộc ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Trước khi lên đường, Trần Hy có tới chào từ biệt Hàn Tín.

Hàn Tín nói: “Nếu ngươi đi đến đó, ắt sẽ có người cáo ngươi mưu phản, trước sau sẽ bị giáng họa”. Không rõ  vì câu nói này của Hàn Tín hay không mà Trần Hy làm phản thật.

Hàn Tín một lòng trung thành với Lưu Bang để rồi nhận cái chết thảm khốc.

Đích thân Hán Cao Tổ dẫn quân đi dẹp loạn, để thái tử Lưu Doanh ở lại trấn thủ kinh thành.

Năm 196 TCN, Lưu Bang ngự giá thân chinh, Hàn Tín cáo bệnh không theo, còn cho người mang thư đến chỗ Trần Hy, hẹn sẽ làm nội ứng tại kinh thành, theo sử sách chép lại.

Sự việc bại lộ, Lã hậu cùng Tiêu Hà nhân cớ này trừ khử Hàn Tín. Lã hậu phao tin biên ải đại thắng, Trần Hy bị diệt, mời quần thần vào cung mở tiệc ăn mừng. Hàn Tín vì chột dạ nên định cáo bệnh, nhưng không qua mắt được Lã hậu. Hàn Tín vừa vào cung đã bị bắt sống và bị xử tử ở cung Trường Lạc.

Các sử gia Trung Quốc ngày nay hầu hết đều cho rằng Hàn Tín không hề có âm mưu làm phản. Nếu muốn làm phản, Tín có nhiều cơ hội kể từ khi còn là Sở Vương, cho đến lúc giết Chung Ly Muội để chứng tỏ lòng trung thành. Đến cuối cùng, Hàn Tín mà có ý làm phản thì chắc hẳn sẽ không dám theo Tiêu Hà vào cung để cho Lã hậu bắt chém.

Trên thực tế, không phải một mình Hàn Tín là nạn nhân của Lưu Bang. Hàng loạt các khai quốc công thân khác, những người được phong vương rồi cũng bị phế truất để thay bằng các hoàng tử nhà họ Lưu.

Ngày nay, Hàn Tín được coi là một trong những anh hùng kiệt xuất, hiếm có trong lịch sử Trung Quốc.

-ST-

Người mẹ Trung Quốc “bị sốc”
với nữ sinh Mỹ ở nhà mình

Con gái của một người mẹ Trung Quốc đi học ở trường có chương trình trao đổi học sinh với một trường trung học cơ sở ở Hoa Kỳ, vì vậy có một nữ sinh người Mỹ đã đến sống ở nhà của bà. Trong những ngày tiếp xúc, cô bé này đã gây ấn tượng sâu sắc với bà. Bà cho biết:

Lần bất ngờ đầu tiên

Lần đầu tiên gặp, cô bé cao hơn con gái tôi một cái đầu, da trắng bóc, dáng người cao gầy, cô bé nở nụ cười chân thành vô cùng lôi cuốn. Bữa sáng đầu tiên, tôi chuẩn bị bánh bao và hoành thánh Dương Châu, các cháu đều ăn rất vui vẻ, cô bé người Mỹ cũng dùng đũa, nói là muốn ‘nhập gia tùy tục’.

Khi sắp ăn xong, cô bé nói với tôi: “Đây là bữa sáng ngon nhất mà cháu từng ăn, vô cùng cảm ơn cô!” Cô bé này rất giỏi khen ngợi người khác, tôi hoàn toàn bất ngờ. Tôi nấu cho con gái ăn mười mấy năm cũng chưa từng được nghe con gái khen. Cảm giác khi được cô bé này khen ngợi thật sự rất tuyệt, khoảng cách giữa chúng tôi lập tức gần hơn không ít.

Lần bất ngờ thứ hai

Vào bữa tối, tôi nấu những món như trứng chiên cà chua, sườn xào chua ngọt mà mình giỏi nhất, chúng tôi vừa ăn vừa trò chuyện rất vui. Ăn xong, hai cháu đang nói chuyện, tôi bắt đầu dọn dẹp chén đũa, cô bé người Mỹ lập tức đứng dậy nói với tôi: “Cháu có thể giúp cô không ạ?”

Đây là lần thứ hai tôi bất ngờ, nhìn thấy sự chân thành của cô bé này, tôi vội nói: “Không cần đâu, hai đứa cứ nói chuyện đi”. Con gái tôi thấy mẹ bận rộn mười mấy năm quen rồi, còn cô bé này biết suy nghĩ cho người khác, lập tức phản ứng theo bản năng như một thói quen.

Lần bất ngờ thứ ba

Ngày hôm sau, cả nhà đã khá thân với nhau rồi. Tôi thấy hộ chiếu của cô bé đã rất cũ nên tò mò hỏi: “Cháu từng đi bao nhiêu nước rồi?”. Câu trả lời của cô bé khiến tôi bất ngờ lần thứ ba: “Đây là quyển hộ chiếu thứ 3 của cháu, cháu đã đi khoảng 30 nước rồi.”

Nhìn thấy biểu cảm kinh ngạc của tôi, cô bé giải thích: “Thường thì vào kỳ nghỉ, trường chúng cháu sẽ tổ chức cho học sinh vừa đi du lịch vừa học. Đây là lần đầu cháu đến Trung Quốc, chủ yếu là đi Thượng Hải, Nam Kinh, Bắc Kinh và Tây An”. 4 thành phố này được phụ huynh và giáo viên lựa chọn vì đại diện cho quá khứ và hiện tại của Trung Quốc. Tôi âm thầm bội phục, đồng thời hỏi cô bé: “Các cháu đi khắp thế giới như vậy, còn việc học thì sao?” Phải biết rằng con của chúng tôi dù vào kỳ nghỉ cũng phải chạy khắp các lớp học thêm.

Cô bé nhìn con gái tôi, tỏ ra rất ngưỡng mộ nói: “Bình thường việc học của chúng cháu rất nặng, mỗi ngày về nhà phải làm bài tập suốt 5 tiếng”. “5 tiếng” này khiến con gái tôi bị sốc. Tôi bắt đầu hiểu được gia cảnh của cô bé: Bố làm ở công ty riêng, mẹ ở nhà nội trợ.

Nhưng cháu nhấn mạnh rằng mẹ mình rất vất vả, phải đảm đương mọi việc thường ngày trong nhà cùng với việc chăm sóc bãi cỏ, bảo dưỡng hồ bơi, máy bay trực thăng… ; anh trai cô bé rửa chén và giúp mẹ làm vệ sinh; còn cháu thì chịu trách nhiệm chăm sóc cho hai chú chó và ba chú mèo trong nhà. Cả nhà mỗi người có một nhiệm vụ riêng rất rõ ràng.
Còn gia đình tôi thì: bố, mẹ phải đi làm, mẹ còn phải lo sinh hoạt cho cả nhà, các con thì không quan tâm đến việc gì khác ngoài học tập. Rõ ràng là có sự khác biệt rất lớn về nghĩa vụ và trách nhiệm trong gia đình.

Lần bất ngờ thứ tư

Đây là bữa cơm cuối cùng chúng tôi ăn cùng nhau. Cô bé người Mỹ sắp phải rời khỏi Nam Kinh rồi, để cho cô bé thưởng thức những món ăn ngon nhất của Trung Quốc, chúng tôi đưa cô bé đến nhà hàng sang trọng nhất Nam Kinh có tên là Sư Tử Kiều và gọi món “gà hầm” xếp hàng đầu cả nước.

Sau khi cô bé biết món này làm từ vi cá thì vô cùng kiên quyết từ chối: “Cháu không thể chấp nhận được món ăn này, động vật cần được bảo vệ”. Sau đó không bàn cãi thêm gì nữa, tôi đổ mồ hôi, đột nhiên cảm thấy nể phục.

Lần bất ngờ thứ năm

Sau bữa cơm, các cháu hẹn nhau đi chơi ở khu vui chơi gần đó, ngoài con gái tôi và cô bé người Mỹ, chúng tôi còn mời thêm 2 người bạn thân của con gái tôi. Chơi xong, các cháu không ngừng nói với tôi: “Mẹ ơi, người Mỹ quá giỏi luôn! Vào đến khu trò chơi, hai đứa bạn của con đi chơi ngay, cái gì vui thì chơi cái đó. Còn bạn người Mỹ thì kéo con vừa đi vừa quan sát trò nào có lợi nhất, đi một vòng rồi mới chọn mục tiêu, bạn ấy thắng rất nhiều đồng xu, sau khi chia cho chúng con rồi mới đi tìm trò mà mình thích”.

Lần này tôi không chỉ bất ngờ, mà còn chấn động, một cô bé còn nhỏ như vậy đã biết làm thế nào để có được lợi ích lớn nhất, lúc nào cũng suy nghĩ rất kỹ lưỡng, quả thật là quá “đáng sợ”. Con gái tôi nói một câu khiến tôi cứ suy nghĩ mãi: “Mẹ ơi, cứ thế này thì sau này chúng ta chỉ có thể làm công cho họ thôi ạ….”

Suy ngẫm

Chúng ta đang nuôi dạy con thế nào vậy? Quá mức yêu chiều, quá mức bao bọc, liên tục can dự, dẫn đến việc con của chúng ta vô dụng, vô tình. Giáo dục theo kiểu máy photocopy đã làm mất đi tinh thần, hạn chế sự sáng tạo của các cháu. Tự do là bản tính của trẻ nhỏ, tự nhiên là thiên tính của các cháu, kiềm hãm bản tính và thiên tính nghĩa là kiềm hãm sức sống và động lực trưởng thành của trẻ.
Vậy nền giáo dục như thế nào mới thật sự có thể bồi dưỡng được nhân tài có sức sáng tạo đây?

Ngọc Trúc

CÁCH TỎ TÌNH VƯƠNG GIẢ…

Trong cuộc tiếp đón của Nữ Hoàng Elizabeth đệ Nhị dành cho Tổng Thống Trump, tội nghiệp ông Hoàng Tế Philip đã không được đứng ngay khán đài có mái che với Nữ Hoàng và hai vợ chồng Tổng Thống Trump mà phải đứng bên phải ngoài nắng. Khi duyệt qua hàng quân Ngự lâm áo nỉ đỏ quần đen nón lòng cao, chỉ có Nữ Hoàng và Tổng Thống Trump cùng viên sĩ quan chỉ huy quân lễ.

Cũng nhân dịp này, xin hiến quý vị một câu chuyện lý thú để giải toả bớt những đau đầu chuyện chính trị.
Ông Philip Mountbatten năm nay 97 tuổi, sinh ra tại Hy Lạp trong một gia đình hoàng tộc Đan Mạch và Hy Lạp nhưng di cư đến Anh. Ông từng theo học tại Pháp, Đức và Anh rồi gia nhập vào Hải Quân Hoàng Gia Anh năm 1939 khi tròn 18 tuối. Dù họ có họ hàng với nhau (cousins), ông quen biết Công Chúa Elizabeth từ năm 1934 và bắt đầu trao đổi thư từ với bà năm 1939 lúc đó bà mới 13 tuổi.
Qua bao nhiêu khó khăn vì ông không có tài sản và không phải là một English Gentleman chính hiệu, sau Đệ Nhị Thế Chiến, ông được vua George đệ lục chấp thuận cho cưới bà Elizabeth. Đó là vào ngày 20 tháng 11 năm 1947.
Ông từ bỏ các tước vị hoàng gia của Đan Mạch và Hy Lạp để nhận lần lượt các tước vị của Hoàng Gia Anh như sau: Bá Tước Greenwich, Tử Tước Merionat và Công Tước Edinburgh. Khi bà Elizabeth lên ngôi năm 1952, ông đã lên đến chức Tư Lệnh, nhưng rời quân đội để trở thành Hoàng Tế.
Việc ông Philip tán tỉnh bà Elizabeth rất nên thơ, kỳ thú. Nhưng người trong hoàng tộc khác dân thường rất nhiều. Họ giữ gìn ý tứ, tế nhị để nếu bị từ chối thì cũng không mất mặt. Đặc biệt, bà Elizabeth là một Công Chúa mà tương lai gần sẽ lên ngôi Nữ Hoàng. Tán bậy, loạng quạng mất cả uy tín và địa vị.
Không rõ cô Công Chúa đôi mươi có bồ bịch với ai kín đáo không? Nhưng khi đến tuổi thành hôn thì Hoàng Gia cũng phân vân vô cùng. Những vị vua chúa, hoàng tử, công chúa đều kết hôn với nhau trong hoàng tộc các nước Âu Châu. Nhất là các cuộc hôn nhân mang nặng màu sắc chính trị để kết liên minh, tạo thêm sức mạnh.
Ông Philip và bà Elizabeth quen nhau đã lâu, từ thửa nàng lên 9, chàng mới 13. Và lúc biết thư từ qua lại thì chàng 18, nàng vẫn còn là cô bé 13. Không rõ có việc tình trong như đã, bên ngoài còn e không?

Trong một buổi dạ tiệc, sau khi ăn uống xong, thực khách kéo nhau ra vườn Ngự Uyển tiếp tục trò chuyện. Thấy cô Công chúa ngồi trên một ghế đá với vài cô bà người hầu; Philip mon men đến gần cúi đầu chào.
Chuyện trò một hồi, Elizabeth quay sang hỏi:
–  Bá Tước đã có người bạn gái chưa? Đã phải lòng cô nào chưa?
–  Thưa Công Chuá, đã có ạ! Người tôi yêu là một thiếu nữ đẹp, duyên dáng và đáng ngưỡng mộ.
– Ai thế, quý nương nào mà được hạnh phúc thế? Ông có thể cho biết ai không?
–  Thưa, sẵn sàng. Vì tôi luôn mang theo hình cô ấy.
–  Bá Tước có vui lòng cho xem hình cô ấy không?
–  Thưa, đây ạ.
Nói xong, Philip rút từ túi áo trái, đưa cho công chúa một vật nhỏ, nhỏ hơn bàn tay. Quý vị có biết vật đó là gì không? Thưa, đó là chiếc gương soi.
Cô Công Chúa nhận lấy tấm gương, nhìn vào và dĩ nhiên thấy khuôn mặt xinh xắn của mình trong đó. Bà nín thở, má ửng hồng, tim dào dạt.
Bà lặng đi một chốc rồi nhẹ nhàng trả tấm gương cho Philip. Hai người hứa hôn ngày 9 tháng 7, 1947, lúc đó Elizabeth mới 21 tuổi.

Thế đấy, cần gì phải dông dài với những lời lẽ mượt mà! Chỉ cần một hành vi tế nhị là hai tâm hồn cảm thấy gần nhau ngay tức khắc!

-ST-

10 phát minh đơn giản nhưng đem lại hiệu quả xuất sắc cho cuộc sống

Có những phát minh tưởng như đơn giản, song lại là sự tổng hợp của tri thức nhân loại, đem lại tiện ích tuyệt vời cho những người sử dụng. Dưới đây là 10 phát minh như thế.

Theo Brightside