Bạo loạn tại Pháp: Cơ hội của những kẻ vô lại.
Xuất
phát từ phong trào phản đối tăng giá nhiên liệu, cuộc biểu tình của những người
“Áo vàng” đã khắc hoạ một nước Pháp bị chia rẽ sâu sắc.
Biểu
tượng bị đập phá
Vào
cuối tháng 10, khi những người biểu tình đầu tiên khoác chiếc áo gi-lê vàng lên
người và xuống đường phản đối việc chính phủ Pháp áp
thuế môi trường khiến giá nhiên liệu tăng, suy nghĩ của những người này vẫn khá
thô sơ.
Ban
đầu những người “Áo vàng” chủ yếu tụ tập quanh các “rond-point”, tức vòng xoay
giao thông ở các tỉnh lộ. Một vài người mạnh bạo hơn thì tiến ra quốc lộ, cố
gắng làm ách tắc giao thông ở các “péage – điểm thu phí” nhằm thể hiện sự tức
giận và lôi kéo sự chú ý của mọi người.Họ chọn những chiếc áo gi-lê vàng, vốn
là chiếc áo để mặc khẩn cấp mỗi khi buộc phải dừng đỗ xe trên đường vì sự cố.
Thông điệp phát đi rất rõ ràng: Chúng tôi đang gặp nguy. Hãy giúp đỡ chúng tôi.
Từ
đó đến nay, những người “Áo vàng” đã có 3 cuộc xuống đường lớn, đều vào những
ngày thứ Bảy cuối tuần.
Ngày
đầu tiên, 17/11, toàn nước Pháp có 282 ngàn người “Áo vàng” xuống đường.
Ngày
thứ hai, 24/11, con số là 166 ngàn người. Và thứ Bảy vừa qua, 1/12, là 136 ngàn
người.
Nhìn
vào các con số, thì dường như phong trào đang yếu đi. Nhưng thực tế thì không
phải vậy. Mức độ bạo lực gia tăng qua mỗi lần xuống đường. Đợt đầu tiên, 17/11,
hầu như không có sự cố gì nghiêm trọng. Đến ngày 24/11, thiệt hại bắt đầu đáng
lo: 2 người chết, 103 người bị bắt giữ, vài chục xe ô tô bị đốt cháy.
Đến
ngày 1/12 thì sự tồi tệ lên đến đỉnh điểm. Trung tâm thủ đô Paris biến thành
“chiến trường” với khói lửa, hơi cay, vòi rồng, gạch đá.
Khải
Hoàn môn, biểu tượng chiến thắng của nước Pháp, nơi đặt “Ngọn lửa chiến sĩ vô
danh” bị đập phá và bôi nhọ. Bức tượng nàng Marianne tượng trưng cho nền Cộng
hoà Pháp bị đập vỡ đầu. Trên tường, các dòng chữ graffiti đen kịt những khẩu
hiệu như “Macron démisssion”- “Macron từ chức”. Một trong những biểu tượng lớn
nhất của Paris và nước Pháp đã bị ô uế, theo đúng nghĩa đen của từ này.
Nhưng
những gì xảy ra quanh các con phố ở quận 8, quận 16, quận 1 mới thực sự gây
sốc. Trụ sở ngân hàng, các cửa hiệu đồ xa xỉ, siêu thị… bị đập phá, đốt cháy,
hôi của. Gạch đá lát đường bị cậy lên để ném vào cảnh sát. Các thùng rác được
huy động làm rào chắn và bị đốt cháy. Trong sáng ngày 1/12, khói đen bốc lên từ
khu vực Khải Hoàn môn có thể được nhìn thấy từ cách đó hàng chục km. Hơi cay
dày đặc đến mức có thể cảm nhận được ngay từ Porte Maillots cách đó hơn 1km.
“Paris
bốc cháy”, “Chiến trường Paris”, “Chiến tranh ở Khải hoàn môn”…. Tất cả những
từ ngữ mà báo chí châu Âu mô tả Paris hôm thứ Bảy, ngày 1/12, đều không cường
điệu.
Tổng
cộng, sau ngày cuối tuần, 682 người đã bị bắt giữ trên toàn nước Pháp, trong đó
riêng Paris là 412. Ít nhất 263 người bị thương, gồm 81 thành viên lực lượng an
ninh. Đến tối Chủ nhật, 2/12, vẫn còn 378 người bị giam giữ, trong đó có 33 trẻ
vị thành niên, chỉ tầm 12-13 tuổi.Đó là một cảnh tượng bạo lực khó có thể tưởng
tượng ngay tại trung tâm thủ đô nước Pháp, gợi nhớ cuộc bạo loạn ngoại ô 2005
từng khiến cả nước Pháp hỗn loạn.
“Áo
vàng” – họ là ai?
Áo
vàng, trước hết, là một phong trào phản kháng của nhân dân. Những người mặc “Áo
vàng” xuống đường để biểu thị điều mà báo chí Pháp gọi là “colère populaire” –
một sự tức giận của quần chúng. Nhưng khác với tất cả các phong trào xuống
đường trước đây tại Pháp, “Áo vàng” không phải là một phong trào chính trị hay
công đoàn.
Không
một đảng phái nào tại Pháp nắm được “Áo vàng”. Cũng không công đoàn nào tại
Pháp, vốn nổi tiếng bởi quyền lực biểu tình, (như CGT, CFDT, FO)… thâm nhập và
điều khiển được “Áo vàng”. Những người “Áo vàng” khước từ việc chính trị hoá
hay công đoàn hoá các hành động của mình. Họ thậm chí khước từ việc lộ diện.
“Áo
vàng” không có ban lãnh đạo. Không có người phát ngôn. Không có cả phương châm
hành động. “Áo vàng” không mang bất cứ gương mặt nào của một nhân tố đối thoại.
Khi có bất cứ cá nhân hay một nhóm nào đứng ra tự xưng là đại diện cho “Áo
vàng”, người đó và nhóm đó lập tức bị đám đông hạ bệ.
“Áo
vàng” cho đến thời điểm này, thực sự là một phong trào quần chúng tự phát, dù
nó đã có hơi hướng bị trà trộn và lưu manh hoá trong vài ngày qua và có thể sẽ
được tổ chức chặt chẽ hơn trong vài ngày tới như một lực lượng thực sự.
Một
“nước Pháp bị bỏ rơi”
Nhưng
một cá nhân “Áo vàng” tiêu biểu sẽ được mô tả ra sao?
Quỹ
Jean Jaures, một trong các think-tank tiêu biểu của cánh tả tại Pháp, nêu ra 3
đặc điểm nổi bật của những người “Áo vàng”: những người đói ăn cuối tháng, sống
ở nông thôn hoặc trong các thành phố nhỏ. Đó là một tập hợp của những người tạo
nên một nước Pháp khác, không phải ở Paris hay Lyon, đang giận dữ vì cảm giác
bị bỏ rơi, bị bủa vây bởi đói nghèo và bất công xã hội.
Khi
chính phủ Pháp đưa ra chính sách tăng thuế đánh vào xăng dầu, mà mục đích là để
có thêm tiền tài trợ cho chiến lược dài hơi về chuyển đổi sang các ngành năng
lượng xanh, họ không ngờ rằng chỉ vài chục xen tăng lên trên mỗi lít nhiên liệu
lại đủ để làm tràn cả ly nước giận dữ.
Tại
các vùng nông thôn hay các thành phố nhỏ tại Pháp, ô tô là lựa chọn di chuyển
gần như duy nhất, đặc biệt với những người phải chạy cả trăm km mỗi ngày từ nhà
đến nơi làm việc. Thêm vài chục xen giá nhiên liệu là cuối tháng lại thêm vài
chục euro phải chi. Với những người chỉ hưởng lương tối thiểu Smic (1153 euros
sau thuế, và ngày càng nhiều) hay những người hưu trí chỉ trông vào vài đồng ít
ỏi, đó là cả một vấn đề. Nghiêm trọng hơn, những người này nhận ra rằng, suốt
bao năm qua thuế liên tục tăng, trợ cấp xã hội cắt giảm, sức mua ngày càng kém
đi và tiếng nói của họ thì ngày càng bị phớt lờ, khinh miệt. Giữa nước Pháp
thành thị và nông thôn, bất công lớn nhất đang tồn tại là về “mobilité - tính
lưu động”.
Sự
lưu động ở đây là từ giao thông (giá nhiên liệu tăng, các tuyến đường sắt liên
tỉnh bị cắt giảm) cho đến cơ hội. Từ 2018, học sinh nông thôn và thành phố nhỏ
ngoại ô ngày càng khó vào các trường Đại học ở thành phố lớn vì phần mềm
Parcoursup tạo ra bộ lọc gây tranh cãi về địa lý, khiến một học sinh bình
thường trong thành phố đôi khi lại được ưu tiên lựa chọn hơn học sinh giỏi ở
ngoại ô hay nông thôn.
Và
cuối cùng, sau nhiều thập kỷ phát triển không đồng đều, sự giàu có kinh tế tích
tụ về các vùng đô thị lớn quanh Paris, Lyon, Toulouse… và để lại phía sau một
nước Pháp nông thôn rộng lớn về lãnh thổ nhưng trống rỗng về của cải. Tất cả
những mặc cảm, bức xúc, giận dữ… đó không phải do vị Tổng thống trẻ Emmanuel
Macron tạo ra mà là tích góp bao năm qua từ các đời Tổng thống trước đó của các
ông Chirac, Sarkozy, Hollande.
Điệp
khúc “chúng tôi sẽ không từ bỏ mục tiêu” mà các ông Macron, Édouard Philippe…
nhắc đi nhắc lại trong những ngày qua bị xem như là lời thách thức đầy khinh
miệt với phong trào phản kháng, mà về sâu xa là xuất phát từ những bức xúc và
đòi hỏi chính đáng của một lượng lớn người dân Pháp.Chỉ có điều, thái độ cứng
rắn đến ngạo mạn, thậm chí bị những người hưu trí coi là “láo xược” của ông
Macron, đã khiến mọi thứ dần vượt tầm kiểm soát.
Để
rồi hiện tại thì tất cả được dịp bùng nổ.
“Áo
vàng” giờ là quy tụ của rất nhiều tầng lớp: người lao động lương thấp, hợp đồng
ngắn, người về hưu bị tăng CSG (tiền đóng góp xã hội), công nhân đường sắt đang
bị đe doạ sa thải, học sinh- sinh viên phản đối tăng học phí và đòi cải cách
đầu vào Đại học.
Những
kẻ vô lại
Nhưng
nếu chỉ là tập hợp của những con người đang thực sự khó khăn trong cuộc sống và
có nhu cầu được lắng nghe, “Áo vàng” đã không bạo lực đến mức đó. Cảnh tượng
tan hoang tại Paris hôm thứ Bảy, lại đến từ một vấn đề khác của nước Pháp: tội
phạm. Chính xác hơn là tội phạm ngoại ô. Những kẻ này được gọi là “casseur” –
“người đập phá”.
Trong
tất cả những cuộc biểu tình, xuống đường lớn tại Pháp, luôn có những nhóm
“casseur” chuyên nghiệp. Mục đích duy nhất của những nhóm này, như tên gọi, là
đập phá, hôi của, cướp bóc. Và để trà trộn vào đám đông, dĩ nhiên chúng cũng
mặc “Áo vàng”.
Những
“casseur” này, kết hợp với các nhóm cực hữu hoặc cực tả, và đôi khi cả các nhóm
“black bloc” (chuyên mặt nạ đen)… là thủ phạm chính gây ra bạo lực. Đây là
những kẻ cơ hội, lưu manh, vô lại. Khi người Pháp bức xúc, chúng tham gia đập
phá. Khi người Pháp vui mừng, như trong đêm ăn mừng chức vô địch World Cup
2018, chúng cũng đập phá. Để hôi của, cướp bóc hoặc chỉ để tấn công cảnh sát
làm vui.
Đây,
thực ra là một cơn trọng bệnh khác của nước Pháp, khi bất công xã hội, đói
nghèo, xung đột văn hoá-tôn giáo khiến hình thành một thế giới khác ở các ngoại
ô – thế giới của tội phạmNhững “casseur” dĩ nhiên không từ trên trời rơi xuống.
Đa số “casseur” là các thanh niên ngoại ô thất nghiệp, nghèo đói, luôn sẵn sàng
phạm tội chỉ vì vài đồng bạc lẻ. Những kẻ ngông cuồng hơn, như chúng ta đã biết
qua vụ Charlie Hebdo hay Bataclan…, thì đi làm khủng bố.
Khi
mà ngay cả những đứa trẻ 12-13 tuổi cũng tham gia đập phá, cướp bóc, hôi của…
thì chẳng có lí do hay bức xúc xã hội nào có thể biện minh.
Những
kẻ vô lại này khác với những người “Áo vàng” giận dữ thực sự, nhưng giờ thì
đang bị hoà chung. Đó chính là điều khiến cho “Áo vàng” có thể nhanh chóng bị
chính người Pháp tẩy chay, dù trong tuần trước, tỷ lệ ủng hộ “Áo vàng” luôn có
chiều hướng gia tăng.
Nhưng
thực tế ở thời điểm này, khi đến Khải Hoàn môn cũng bị đập phá, thách thức lớn
nhất với mọi người Pháp nói chung, từ người dân đến chính trị gia, không còn là
câu chuyện giá xăng, sức mua kém hay bất công xã hội gì đó…. mà là ở việc phải
chấm dứt ngay lập tức làn sóng bạo lực.
Nước
Pháp không thể có một ngày thứ Bảy bạo loạn nữa, nếu không muốn tái hiện một
cuộc Cách mạng mà ngay cả những người khởi phát cũng không hề có ý niệm gì về
nó./.
